Para afastarse un pouco dos termos náuticos exclusivamente dirixidos á construción naval, neste artigo falaremos dunha dás manobras que, máis alá das condicións mariñeiras dos barcos, depende das persoas que os gobernan.
Don José María Arana, vello director da Escuela Oficial de Náutica y Máquinas de A Coruña, dentro do capítulo de consellos que nos daba aos futuros mariños, tiña un do que aínda hoxe me lembro: «A la mar, ni la afrontes ni le huyas».
Non hai que ir moi lonxe no tempo, cando o loito aínda non se extinguiu, para decatarnos de que a prudencia é unha virtude que non unha covardía. Está claro que cada mariño ao mando dun barco, o primeiro que debe coñecer son as limitacións mariñeiras da súa embarcación e non sobre pasalas nunca; pois de valentes está a mar chea.
A mar, ese espazo líquido, orixe da vida no planeta, ocupa máis do setenta por cento de toda a superficie do globo terráqueo. E, cando se navega sobre el, ese fértil e proceloso elemento, non diferenza en categorías sociais. Hai barcos con condicións extraordinarias de navegabilidade que naufragan por culpa de manobras arriscadas durante un temporal, e outros con características máis limitadas, son capaces de manterse a flote en medio das mesmas condicións. Niso consiste o consello do vello director, cando nos fala da valentía ou da prudencia. Esta última virtude sempre vai unida á experiencia e ao coñecemento; imprescindibles cando un mariño se atopa fronte a unha situación na que é necesario capear un temporal.
Esta manobra, tratándose dun barco de vela no medio do océano, o mellor é facelo atravesados a pau seco, coa caña metida a barlovento, trincar e pechar todo e agardar a que calme. Nós, aquí, ímonos referir ás embarcacións propulsadas a motor, e aos barcos de pesca en particular, por seren estes, pola situación dos caladoiros máis fértiles onde operan, os máis expostos a condicións meteorolóxicas adversas. Así lles é: onde hai peixe vai mal tempo. En todo caso, definiríamos a decisión e a manobra de capear, como a de «sortear a mar pola amura, coa máquina suficiente para manter o goberno do barco».
Os que vivimos a temerosa e salvaxe beleza dun temporal desfeito, e o sufrimos con forza 10 ou 12 da escala de Beaufort, con ventos de máis de 120 quilómetros por hora, ruxindo e varrendo canto atopan ao seu paso; cunha mar branca de espuma e nula visibilidade que, segundo a escala de Douglas, equivale a ondas excepcionalmente grandes de máis de 15 metros, entre as que os barcos, metidos dentro dos seus senos, desaparecen da vista, sabemos e dámonos conta da insignificancia da nosa embarcación fronte ao «proceloso póntos» a que se refería Homero. E, por suposto, somos conscientes da temeridade suicida de largar un aparello de pesca cando hai vento duro, tal que sucede con forza 8 ou máis. Ante o anuncio de tales temporais, a única acción posible é a de velar pola seguridade, tratando de seguir a flote nas mellores condicións posibles. É dicir: manterse á capa.
Por outra banda, e tratando de volver ao pracenteiro bo tempo, cantas acepcións ten a palabra capa! En termos de dereito marítimo, así se chamaba á anárquica gratificación que se lles daba aos capitáns para que tiveran bo coidado das mercadorías. Sen esquecernos do natural e lóxico termo referido á vestimenta ou á tradicional acción de anularlle a capacidade sexual ós porcos.
E, como non, en termos da actualidade política, pódese aplicar ao bo e lóxico consello de ser cauto, manterse á espera e non tomar decisións precipitadas baseadas nun entorno desfavorable. Iso, máis ou menos, é o que viña a dicir o noso director náutico: nin te escornes contra a adversidade presente, nin fuxas dela. Pero, desgraciadamente, neste e noutros moitos casos, cada un e libre de facer da súa capa un saio.