Sin más apoyo que su memoria, los viejos marineros se guían por referencias en tierra
22 jul 2012 . Actualizado a las 06:50 h.pescadores de liña albino nieto caneda
En su rostro guarda el recuerdo de miles de horas de brisa de mar. En su cabeza cobija cada rincón de la ría, un preciso y valioso mapa que permitía a los viejos marineros como Albino Nieto Caneda evitar el peligro que el mar esconde en forma de roca y, al tiempo, descubrir el tesoro de las buenas capturas. Su mente fue llenando el mar de rayas imaginarias, esas marcas, en lenguaje marinero, que desde el horizonte convergían hacia el punto exacto en el que aguardaba una provechosa faena. Hombre prevenido, Albino fue traspasando ese conocimiento cuidadosamente a una libreta, por si la memoria fallaba. Pero no fue así, y cuando hace algo más de dos años decidió que el mar ya le había dado bastante, todavía no había necesitado recurrir al papel -como seguramente no lo necesitaría hoy, tampoco, si se decidiese a desempolvar su dorna y «tomar unha caldeirada de peixes»-.
Albino Nieto, isleño de Pedracerrada, practicó pesca con liña toda su vida, desde que con nueve años comenzó a salir al mar. En aquel momento, cuando el GPS no existía ni siquiera en los sueños, los marineros tenían en el horizonte a su mayor aliado, aquel que les hacía de guía en su trabajo. «Desde A Illa ata Sálvora teño todo marcado. Teño un abecedario que fun facendo por se a memoria me fallaba, pero non me fixo falta», explica Albino.
Desde que Albino salió al mar por primera vez han pasado setenta años, siete décadas en las que, al mismo tiempo que la tecnología se desarrollaba, decrecía la cantidad de pescado en el mar. «Antigamente había moito peixe, porque non había tanto aparello, pero agora hai máis aparellos e o peixe vai baixando. Aínda non sei como o mar da tanto». «Eu botei toda a vida pescando calamares, chopo, fanecas, abadexo, pulpo,... e gobernei moi ben a vida aquí, moi ben. O malo é que, en canto non viñeron os motoriños, tiñamos que ir a vela e a remo, en dorna. Fun a Ons, a Sálvora, e cheguei a Monte Louro, a Muros, todo a vela».
Entonces, muchos marineros trabajaban con liña. Hoy es algo residual. En A Illa, la localidad en la que más se practicaba esta arte en el margen sur de la ría, quedan ya pocos hombres que guarden la memoria de una técnica que Albino explica así: «A liña é un carrete de cen metros, enróllase nunha grade, e despois ten un chumbo; este por riba ten un virol (abrazadera), e por baixo, outro virol, e aí van dúas tanzas (hilos) con dous anzuelos, que nós chamámoslles bicas, unha máis arriba e outra máis abaixo. Métese no fondo e recálase así un pouquiño. As miñocas colgábanse nas bicas, e ías facendo garatuxas e o peixe lárgabase. Peixes dun par de quilos, maragotas de ata dous quilos e pico, collíanse caixas de peixes». Este es el procedimiento tradicional, pero había variantes: «O curricán leva, supoñamos, tres metros de tanza, e leva dúas bicas, unha ao final e outra sobre medio metro máis arriba».
El profundo conocimiento de estas técnicas le permitió a Albino ganarse bien la vida. De pulpo, por ejemplo, «teño collido ata sesenta quilos», recuerda. Ahora esas capturas son impensables, porque «somos moitos ao mar, e a xente ten que gañar a vida. Antes os polbos viñan ao seco, nunha poza de auga había polbos, agora nada».
Hombre de mar, a Albino lo tentó, sin embargo, la emigración, así que un buen día cogió sus maletas y se fue a Alemania. Quizás para no desprenderse totalmente de sus raíces, trabajó en un astillero durante nueve años, hasta que la morriña y los avatares de la vida lo hicieron regresar a A Illa, donde lo esperaba de nuevo la dorna. «A vida do mar é moi bonita, pero é moi escrava. Para ir a Sálvora ía ás catro da mañá, e tiñas que levar unha luz formando destellos coma un faro, porque ao saír do Areoso para abaixo había moitos barcos que andaban ao cerco, e moitos xeiteiros, e unhas vaquiñas que viñan de Ribeira, que andaban ao arrastre. Chegaba a Noro ao romper o día. Teño tomado ata vinte quilos de sargos e dentóns. Un día tomei 19 quilos e era moi cedo para ir a O Grove á lonxa, así que fun a San Vicente botar aos chopos. Botín nun caleixón e collín unha xarda enorme, despois, outra, e luras de a quilo. Fixen unha marea... Viñan os dos restaurantes comprar para as racións, e un día fixen 63.000 pesetas». Que ya era dinero.