Asegúrolles que estou ben lonxe de tentar a miña sorte facendo de crítico literario, nin tampouco acometer a inútil tarefa de encumbrar a quen, por méritos propios, xa figura na nómina dos grandes da literatura galega e mesmo da universal tendo nacido en Vila de Cruces. Pero como lector, como neno do agro, como fillo de emigrantes, como galego, en suma, débolle tanta gratitude a Xosé Neira Vilas, que me fago valer deste medio para expresárllela en público ao autor pontevedrés. E podo facelo, a maiores do meu persoal e íntimo convencemento, na seguridade de que a miña admiración é compartida por todos aqueles que descubriron en Balbino o seu particular alter ego.
Poucos se sorprenderán se digo que na miña escola de neno, e mesmo na casa (que nin á escola puideran ir), o ensino e a educación aparecían ben a miúdo envoltos nas sombras dun rexeitamento da lingua propia, entón considerada por pais e mestres como un serio impedimento para o progreso persoal e colectivo. Manda truco, mais esa era a crenza de boa parte duns e outros. De xeito inconsciente, ese desprezo acabou por afectar mesmo a natural querenza dos nenos pola súa fala. Esa na que chaman pola nai e polo irmán, esa na que se queixan ou amosan ledos, esa na que expresan, en definitiva, sentimentos tan primarios como controvertidos.
As secuelas de tal educación abondan para entender que no corazón de moitos galegos tardara en abrochar a necesaria estima do idioma noso. Confeso polo tanto, e sen coloretes, que alomenos eu tiña máis de trinta anos cando descubrín o neno de Gres, reencarnado maxistralmente en Balbino. E confeso igualmente que cando volvín sobre si a última páxina de Memorias dun neno labrego, experimentei tan fonda sensación de reencontro e reconciliación co neno de Seavia que levaba dentro, que ata o meu fillo máis pequecho, que xogaba a carón dos meus pés, deu conta do meu chimpo na cadeira. Escapáraseme en voz alta un algo así como «A nai que vos pariu a todos. ¿Por qué se nos agochou isto a toda unha xeración?».
Despois dunha extensa e intensa produción literaria de Neira Vilas, que tanto contribuíu a xerar conciencia de seu, Edicións Embora pon a disposición dos petos máis humildes, e das sensibilidades máis apegadas á terra Aquel neno. Un libriño deses que dá gana de comelos. Ou de fervelos e beber o zume, que tamén estaría xustificado. Tanta e tan fornecedora é a esencia que do neno-home ten dentro o libro. Máis aló de toda cualidade e calidade literaria, que deixo para seren enxalzadas polos que saben diso, atrévome a afirmar que tan escasas páxinas teñen, por enriba de todo, a excelsa virtude de redimirnos dun pecado tan grave como é negar ao longo de lustros a realidade de país, de patria, e de xente.
Agora que é tempo de Reis, ben estaría que nos zoques (se queda algún) ou na zapatilla de pano, a carón de indispensable trebellos electrónicos, apareza algún exemplar do libro que recomendo. As ilustracións, pragadas de tenrura, coas que Xosé Vizoso (hai pouco nomeado Bo e xeneroso pola Fundación Pondal) enriqueceu cada páxina, servirán para concordar afeccións literarias de avós, pais e netos. Ao cabo, o rapaz dos debuxos, o neno de Gres que por sorte para os lectores segue sendo Neira Vilas, representa para varias xeracións a sublime dignidade da pucha e os remendos na cueira. Digo eu que máis vale telos nos xeonllos ou pousadeiras que no fondo da alma. ¿Non?