Méndez Ferrín segue a abrir medio século despois camiño firme cara á liberdade do seu pobo. É inesgotable o autor que recibiu clandestinamente «Sempre en Galiza», e quedou engaiolado
27 mar 2026 . Actualizado a las 05:00 h.De pequeno era un neno traste ao que lle encantaba montar a cabalo, andar en bicicleta e tamén ler. Tivo ademais a fortuna de coñecer as lareiras e aquelas noites onde a xente maior lles narraba historias aos rapaces, como aquela de «Ao castelo irás e non volverás». A súa infancia sitúase en Ourense, pero destaca con especial nitidez Vilanova dos Infantes, a terra paterna onde foi radicalmente feliz, aínda que os Reis Magos nunca lle trouxeron o que tanto anelaba: un cabalo. Na nenez escribiu por primeira vez un conto, sobre unhas follas impresas con debuxos de Disney, que comezaba así: «Mi perro se llama Tom y es relativamente bueno». Aquel relato non prosperou; daquela, a súa vocación era científica, aínda que as matemáticas o afastaron dese camiño. De non ser así, tería estudado ciencias naturais e dedicaríase á zooloxía, pois sempre amosou un interese especial polos insectos, que logo pulularon pola súa obra.
Os mestres tiveron moita importancia na súa vida: aquela docente de Ourense, á que chamaban «a profe», e que pertencía á Institución Libre de Enseñanza; e as clases en Pontevedra con Francisco Cerviño, Daría González ou Fontenla Méndez, todos eles galeguistas e antifascistas. Na cidade do Lérez abrollou con claridade a súa vocación literaria e comezou alí as súas colaboracións no xornal Litoral. Aquel círculo puxo nas súas mans o Sempre en Galiza, que lle entregaron de maneira clandestina nunhas galerías. A diferenza de moitos compañeiros e compañeiras de xeración, descubriu moi novo o Castelao político, que deixou nel unha fonda pegada.
Aqueles anos de mocidade foron tamén tempos de lecturas e festas —en realidade, non perdía unha—. Contaba Nélida Piñón como el a convencera durante un tempo de que a coñecera nas festas de Carballedo, en Cotobade, describindo o suposto encontro con tal precisión que ela mesma chegou a dubidar de que non tivese sucedido.
Na universidade chegaron aquelas clases prodixiosas de Ramón Otero Pedrayo. Máis tarde, en Madrid, as de Rafael Lapesa e Dámaso Alonso. Aqueles anos na capital foron fundamentais, rodeado dos amigos do Grupo Brais Pinto, aqueles mozos que soñaban, en plena ditadura, cunha Galicia liberada. Formaron parte dunha xeración de compromiso firme coa lingua galega, que nunca vacilou no seu uso e que sempre defendeu con determinación.
Revolución e literatura
O seu constitúe un proxecto para unha lingua e para unha cultura, un macrotexto no que literatura e revolución aparecen indisolublemente unidas. Cando morreu Franco xa era un escritor de referencia e concibiu a idea de reunir en libro uns poemas nacidos baixo o influxo do espírito do Maio do 68. Daquela, como ten relatado o seu amigo Darío Xohán Cabana, aqueles textos xa circulaban impresos de maneira case clandestina entre a mocidade; mais cumpría fixalos nun volume que os ancorase no tempo. Foi seu pai quen lle facilitou os cartos para a autoedición: con deseño e dirección de Luís Mariño, editado por Rompente e publicado en Gráficas Minerva, en Santiago. Con pólvora e magnolias tomou así corpo en papel kraft, semellante ao de estraza, e con tinta de cor lila. Na súa traxectoria vital, este poemario representa unha primeira madurez —ou talvez unha derradeira xuventude—, un tempo de reflexión sobre o vivido. A pólvora eríxese en símbolo da loita e da revolución; a magnolia, na expresión do máis íntimo. Con todo, o propio Ferrín matizou nunha entrevista: «A pólvora é a pólvora e a magnolia é a magnolia».
Cúmprense cincuenta anos destes vinte e dous poemas, dun libro inesgotable que non deixou de levedar co tempo. Nel latexan a infancia e a mocidade, o paso inexorable das horas cara á morte, o amor e o desamor, o erotismo, a nostalxia, a saudade e, tamén, a pulsión da historia: a revolución —o marxismo, o nacionalismo, o proletariado, a loita, os presos políticos— que atravesa cada verso. Todo desemboca en «Reclamo a libertade pró meu pobo», un berro que non se pecha, senón que resoa, en diálogo co poema inicial, nun mesmo canto de liberación de Galicia.
Para Ferrín, a poesía non admite concesións: sen calidade estética, mesmo a máis nobre intención devén contrarrevolucionaria. Por iso, nestes versos a escrita preséntase densa e fulgurante, rica en ecos e referencias, tecida cun rigor que non exclúe a exuberancia. O metro culto sostén un xogo preciso de rimas internas, cadencias e aliteracións, ata acadar unha harmonía que aspira á plenitude, ao sublime: unha escrita que quere ser, ao tempo, raíz e horizonte, nacional e universal.
Medio século despois, Con pólvora e magnolias non só mantén intacta a súa forza, senón que continúa irradiando sentido. Foi semente e foi ruptura, e na súa estela a poesía galega aprendeu que a beleza pode ser tamén unha forma de combate, unha maneira de estar no mundo e de interpelar o futuro. Por iso segue a ser un libro necesario, un territorio ao que regresar.
Oxalá posuísemos algo da súa mestría coma docente, capaz, durante anos, de engaiolar a rapazada coa lectura dos clásicos no instituto. Ferrín está nese Olimpo da literatura galega, e este ano celebrámolo volvendo á súa obra. E, mentres tanto, imaxínoo escoitando a Brassens, demorándose nun diálogo de Casablanca, escribindo aínda, sempre escribindo. Porque hai obras que non rematan nunca: continúan no tempo, nos lectores, na lingua. Con pólvora e magnolias segue a abrir, cincuenta anos despois, un camiño firme cara á liberdade do seu pobo.