XOSÉ CARLOS CANEIRO BARCO DE PIRATAS
27 ene 2001 . Actualizado a las 06:00 h.O espectáculo do premio Cervantes resulta cada día máis ridículo. Ou mellor: produce asombro e lástima. Se o autor do Quijote levantase a cabeza, que non a levanta, non, había de repetir a sabia sentencia: «El andar a caballo a unos hace caballeros, a otros caballerizos». Certamente. Xa non se proclama a grandeza ou nimiedade das obras, iso é o de menos. Agora trátase de promover ao próximo e lacerar ao distante. Enténdanme e coñezan a realidade: tamén na alta literatura existen dúas Españas, non podía ser doutro xeito. Dúas prósperas «cuadras». As dúas teñen poder. Catapultas e outros instrumentos ao servicio da causa. E a causa pouco ten que ver coa cuestión artística. Deféndense amizades máis que valores creativos, simpatías máis que entidade textual. Todo o que sucede fóra das cuadras da alta literatura carece de valor ou desvalor: ignórase, simplemente. Iso é o que sucedeu co Cervantes de Umbral: ganou porque os seus amigos o defenderon. O digno sería ganar co aval dos inimigos. Pero non. Iso rara vez sucede. E non digo que Francisco Umbral non merecese o Cervantes. Ese premio ganouno Dulce María Loynaz. Churchill ganou o Nobel. Borges morreu sen el. Claro que Umbral merece tal premio, e Caballero Bonald, do que ninguén fala, e merecíao o finado Valente, e tantos e tantos outros. Igual que Umbral merece estar na Academia, ¿qué meritos a maiores teñen Juan Luis Cebrián ou Anson? (as cuadras, sempre as cuadras). Pero non é a discusión sobre atractivos e méritos estéticos a que centra os discursos. Fálase doutras bagatelas. E así lle vai á literatura española: en descenso perpetuo. O Cervantes perdeu prestixio porque todo, na literatura, perde prestixio cada día. Porque a obra, en si mesma, depende do contexto no que se publique. Dos suplementos que a citen ou desprecien, do lanzamento, dos axentes mobilizadores, da imaxe que o escritor, de modo absolutamente lícito, venda ou propague. Permítanme amparar con vehemencia o valor da obra literaria. Fóra de «capillas», de círculos e contubernios e simpatías persoais. A obra, solitaria fronte ao mundo, correndo libre na procura do universo. A obra, só a obra, a obra. O demais serve para inventar os nosos propios caballeros e caballerizos, discutir, distraer aos públicos con lucidez ou grosería (Umbral, e Reverte, son mestres en tal hábito). Reclamo que os libros substitúan aos autores. Levo anos gritando no deserto e non deixarei de facelo. A obra, só a obra, a obra. E punto.