VENTO NAS VELAS / Víctor F. Freixanes
09 feb 2001 . Actualizado a las 06:00 h.Deixádeme que fale de Basilio: de Basilio Losada, a quen coñezo dende hai vintecinco anos, dende o meu primeiro libro, Unha ducia de galegos, cando o franquismo apagaba a luz e o mundo se encendía cunha nova labarada. Tiña eu vintecinco anos tamén. Alá me levou dar unha conferencia ó Centro Galego de Barcelona. E logo, a unha sociedade cultural en Sabadell. Era un domingo pola mañá. Nun cine. No patio da butacas, oito ou nove persoas, non máis. Demos a conferencia. Falamos de Rosalía, de Galicia, das novas xeracións, do cambio que se anunciaba (ou que soñabamos). Recoñezo que saín un chisco desanimado. Basilio, impasible, afeito a moitas máis duras soidades, avanzaba pola beirarrúa co sorriso nos beizos, ás alancadas. «Imos comer unhas ceboliñas con tinto do Penedés. Xa verás como se che pasa». Logo contoume outras experiencias. Seica noutra ocasión, nun trance semellante, alguén o levou falar nunha sociedade galega de Hospitalet ou Tarrasa, na periferia de Barcelona. Era o Día das Letras. O asociacionismo cultural facía un enorme esforzo (tamén na emigración) por sensibilizar e informar ás nosas xentes do todo tipo de cuestións. Basilio Losada, catedrático de galegoportugués na Universidade Central de Barcelona, era xa entón, ademais dunha autoridade recoñecida e moi querida no ámbito catalán (e no catalanismo), un home sempre disposto e disponible. «¿Onde hai que ir?». E alá ía. Naquel caso a conferencia era nun modesto centro de emigrantes, con escasos recursos: xentes de Arzúa, de Monterrei, de Chantada, que marcharan buscar o pan á Barcelona do crecemento económico, ou a Euskadi, cando non a París, a Xenebra, a Hannover, a Lille. Dunha daquelas pequenas agrupacións, os mozos arrichados que a gobernaban chamaron por Basilio. «¿De que queredes que falemos?». De Galicia. E alá ía o catedrático. Basilio Losada pertence á tradición oratoria dos continuadores de Ramón Otero Pedrayo. Sen un papel. Outro dos nosos mestres da palabra, Alonso Montero, leva sempre consigo un guionciño que lle serve de brúxola. Basilio non. Basilio empeza e deixa correr o verbo, tal que facía don Ramón de Trasalba: acéndese, sube, estoura, alampea, vibra, pica aquí, brinca acolá, sempre mirándolle ó público á cara, que é o xeito de lle sentir a emoción, o efecto do discurso, e cando ve que hai que ir rematando, porque leva unha hora, ou hora e tres cuartos, busca o efecto, a rima do terceto, unha chiscadela final, e remata. Queda no aire unha extraña electricidade. Daquela tamén debeu ser así. «Eran catro», díxome, non sei se para consolarme. «Tres mullerucas maiores e un rapaz novo, non moitos máis». Nin sequera aplaudiron. Ficaron en silencio, tal que abraiados. Entón, unha delas, preguntoulle: «¿E logo vostede de onde é?». «De Láncara», seica lle contestou Basilio. «Provincia de Lugo». Coma Ramón Piñeiro. Coma o pai de Fidel Castro... A mulleriña tiña os ollos cheos de bágoas. Entón engadíu: «¿E non sabería vostede unha canción? Unha canción de alá, das que se cantaban antes...». Sen dubidalo un intre, o catedrático rompeu a cantar. Pasou o coloquio cantando. Para os escritores e escritoras galegos, a Barcelona dos anos 60, 70 e 80 sobre todo é inexplicable sen Basilio Losada. A Barcelona de Xosé Manuel Casado, Xesús González Gómez, Xosé Lois García, Costa Clavell, Sotelo Blanco, o pintor Alfonso Costa, o poeta Rodríguez... A Barcelona á que chega Inés Canosa para montar a primeira Librería Sargadelos. A Barcelona de Emili Prado despois, Margarita Ledo, Alfonso Pexegueiro, Camilo Valdeorras... Dende a cátedra da Universidade, estreitamente vencellado ó mundo editorial e a vida cultural catalana, Basilio era a referencia e o embaixador dos que chegabamos. Xubilouse agora. Os amigos fixéronlle un libro. Houbérame gustado poñer tamén un feixe