ANTRONTE ERAN os aniversarios. Senteime diante da televisión. Ás veces parece que a Historia, máis que na realidade, habítase nos televisores. Outro signo dos tempos. Segundo aniversario da catástrofe das Torres Xemelgas e o Pentágono. Trixésimo aniversario daqueloutro 11 de setembro, o asasinato de Salvador Allende, rodeado polos militares golpistas no pazo da Moeda, bombardeado pola aviación, nunhas imaxes que deron tamén a volta ao mundo e que tanto nos impresionaron (e impresionan aínda). Tiña eu vintedous anos. Estaba en Madrid. Lembro a portada da revista Triunfo : negra e, en grandes letras brancas que ocupaban toda a plana, a palabra Chile. A frustrada experiencia de acadar o socialismo pola vía democrática. Logo, enteirámonos da intervención activa da CIA, dos intereses do capital norteamericano no golpe, e da entrevista de Kissinger (Premio Nobel da Paz) con Pinochet, verdadeiramente obscena, non sei definila doutra maneira, respaldando a durísima represión que marcou a historia da pequena república sudamericana. Senteime cos fillos diante do televisor a repasar a Historia. Once cineastas participan nunha producción de recordo ás víctimas do cataclismo de Nova York: 11'09''1 . Once minutos, nove segundos e un fotograma para que cada un deles desenvolvese unha historia sobre os acontecementos daquela mañá . Ken Loach, o realizador inglés, tivo a sensibilidade de empatar ámbolos dous acontecementos: a traxedia das torres en Manhattan e a traxedia chilena. Pero a que máis me impresionou foi o primeira de todas, unha muller iraniana: Samira Makhmalbaf. Era a historia duns nenos que, nunha aldea perdida no deserto, en Afganistán, colaboran na fabricación de ladrillos de barro, coa mesma técnica de hai tres mil anos, para construir un refuxio contra os bombardeos. A mestra lévaos para a escola e anúncialles que un suceso moi grave acaba de suceder no mundo. Os nenos intentan adiviñalo. Cóntanlle o caso duns veciños, que caeron nun pozo mentres traballaban no campo e un deles morreu, o pai dun compañeiro de escola. Para eles o mundo é o que está próximo, o que os afecta. Non saben onde está Nova York, nin o que é unha torre. Falan de Deus e un deles pregúntalle ao aoutro cómo é posible que o Creador consinta na morte das criaturas que el mesmo fabrica. «¿Por qué Deus mata aos homes?», pregunta. E responde o outro: «Para poder seguir fabricando máis homes». A Historia escríbese con estes feitos estarrecedores. O soño do ser humano (a utopía) é o esforzo constante por vencer a parte de furia ou diaño que levamos dentro. Pero a furia está aquí, forma parte de nós, persíguemos, coma unha cíclica locura, e cando cremos tela sometida, volve. ¿Como explicarlle isto aos meus fillos? ¿Como explicárllelo aos nenos do deserto, fabricantes de ladrillos; ou aos fillos, pais e irmáns dos desaparecidos na batalla de Chile, trinta anos despois, con algúns procesos aínda abertos? ¿E o que sucedeu na nosa guerra civil; ou nos campos de Auschwitz, que parece que a experiencia non servise de nada? E sen embargo, só a razón pode salvarnos. A razón da lei, a xustiza e a solidariedade. Ésa é a outra parte grandiosa que tamén hai en nós. Loitar contra as nosas contradiccións, sen desfalecer, negándonos a aceptar que esa furia terrible sexa algo inevitable, paréceme fundamental. O inferno existe. Non é unha realidade abstracta. Está aquí. Nas cousas grandes (que aparecen na televisión) e nas pequenas, próximas, domésticas. Pero podemos derrotalo. A nosa condición de seres humanos, malia o que ás veces parece, leva dentro de si esa victoria. E esa esperanza.