DIANTE do Instituto Cervantes, na cidade de Damasco (Siria), onde chegamos por certo da man de Álvaro Cunqueiro, hai un refuxio antiaéreo. Son dúas bocas profundas, cunhas escaleiras pinas para as persoas e unha rampla lateral para poder baixar e subir pequenos carros ou algún outro servizo de rodas. Esburacárono no medio do xardín e, dende o exterior, ten fasquía de mámoa, con dúas chemineas que en realidade son dous respiradoiros. Dentro poden caber, ben apertados, arredor de cincocentos individuos. É das poucas mostras de guerra que se perciben na cidade: as bocas dos refuxios, case sempre nos parques públicos, e se acaso as patrullas militares que fan garda nalgunhas embaixadas e centros estranxeiros. Damasco atópase a menos de setenta quilómetros dos altos de Golán e, por tanto, a tiro dos mísiles do exército de Israel. A resistencia palestina ten en Siria un dos seus apoios estratéxicos. Iraq está ao lado. E o Líbano, ese espazo confuso e pouco definido, reivindicado historicamente por un sector da opinión pública, hai tempo que se converteu en terra de todos e de ninguén, con Hezbolá xestionando as zonas máis deprimidas e castigadas pola acción xudía, e coas institucións políticas en grave crise de identidade (e mesmo de lexitimidade). Pero a vida segue. Se acaso, nalgunhas cadeas de televisión chama a atención certa estética de resistencia ou exaltación patriótica. Tampouco demasiada. Mandan máis as telenovelas e os vídeos musicais. Iso si: nas tendas da medina, entre as frascas de perfume e os espectaculares surtidos de froitos secos, xorden aquí e acolá os retratos dos líderes chiís, as cabezas máis visibles da resistencia libanesa contra Israel, mártires varios de anteriores conflitos, todo amorosamente enmarcado enriba dos mostradores, á par dos retratos de Bassar el Assad, o presidente. Comemos nun restaurante preto da Vía Recta, onde disque acolleron a Paulo de Tarso logo da famosa caída do cabalo, vai para 2.000 anos. Durante a comida, o ministro de Información e un dos vicepresidentes do Goberno sirio, que nos agasallaban, recibiron a través do teléfono móbil a noticia de que a resistencia iraquí acababa de derrubar un F-16 do exército norteamericano (luns, 27 de novembro): alta tecnoloxía do Imperio abatida polos escasos recursos dos ocupados. Non disimularon a súa satisfacción. Inmediatas chamadas aos xornais. Ao día seguinte, a prensa siria e as cadeas de televisión daban cumprida noticia do suceso. En Occidente non publicamos nada. Absolutamente nada. A todos os efectos, o F-16 segue voando.