Pío Baroja, escritor vasco da xeración do 98, solitario e arisco, foi tamén un polemista frontal, severo e rudo, moi pouco amigo de ceder ante os que consideraba membros dunha burguesía retrógrada e estúpida. Isto é algo fácil de entender se se ten en conta a súa inclinación política, de signo claramente anarquista e internacionalista. É dicir, que Baroja era todo, menos un separatista vasco partidario de esnaquizar España.
Foi despois da Semana Tráxica de Barcelona (1909), en pleno éxito da súa novela Zalacaín o aventureiro, cando reprendeu aos intelectuais catalás de signo nacionalista, aos que irritou vivamente e cuxa resposta non se fixo esperar. Acusaron a Pío Baroja de non ser «nin orixinal nin brillante», pintárono coma un «ogro finés enxertado nun godo dexenerado», e desafiárono a ir soster os seus dicterios a Barcelona.
Baroja, que só vía nos intelectuais da burguesía catalá «uns fariseos afectados», tivo as súas dúbidas, pero ao cabo aceptou o desafío, e o 25 de maio de 1910 plantouse en Barcelona, no medio dunha tensa expectación e con só o respaldo duns poucos lerrouxistas. O debate quentouse axiña, con don Pío esgrimindo a súa rifa dialéctica. Dixo que na cultura catalá había de todo «menos catalán», e que nela non vía «nada alto, nada forte, nada digno do país». A partir de aí dedicouse a sacudir aos seus rivais. «Esta situación obrígame a non manifestar o entusiasmo que sinto no fondo por esta cidade esplendorosa e magnífica», dixo. E seguiu contra os intelectuais nacionalistas.
Do teatro catalán dixo que parecía escrito por noruegueses, que os versos estaban confeccionados no bulevar de Montmartre e que as «comedias lacrimosas» de Rusiñol eran un «mar de merengue intelectual». Animou aos que o escoitaban a que destruísen a burguesía sen deixar rastro, «polo porvir de España e o porvir de Cataluña». E acusou aos nacionalistas de construír unha paisaxe gris e triste sobre unha realidade clara e alegre. Conseguiu o rexeite da burguesía catalanista, que era o que buscaba. Baroja estaba convencido de que todo tiña a súa orixe en que en España non había máis políticos nin intelectuais ca os que vivían «grazas ao que os demais non sabían». ¡Puro Don Pío!!