Hai algúns anos, paseando o amigo Miguel Anxo Fernán-Vello e mais eu pola avenida Corrientes de Buenos Aires, abordáronnos na beirarrúa unhas mociñas, ben xeitosas por certo, e preguntáronnos se nos podían dar un bico. Debo dicir que a un non lle suceden estas cousas todos os días, e sospeito que a Miguel Anxo tampouco. Sorprendidos, preguntamos que a conto de que viña aquilo, e dixéronnos: «Protestamos porque queren reducir as plantillas de actores novos no Teatro San Martín, e os bolseiros decidimos parar á xente da rúa e darlles unha aperta e un bico a todos aqueles que queiran escoitarnos». Encher a rúa de bicos para reivindicar a razón do traballo. E comentou daquela Miguel: «¿E non sería bo empezar a encher tamén nós a rúa de bicos a prol da causa da nosa lingua?». Sempre que podo lembro esta anécdota porteña que nos pasou aos dous, porque hai nela moita máis sabedoría do que parece.
O pasado xoves lembramos en Pontevedra (na Galicia toda) a María Victoria Moreno: escritora, activista cultural, editora, libreira durante uns poucos anos, nai, compañeira, amiga xenerosa entregada aos seus amigos, pero sobre todo, como se ten dito xa, profesora. Era o cualificativo que mais lle gustaba, e repetíao sempre: «Primeiro ca nada eu son unha profesora». Case que todo o que fixo a maiores verbo da lingua e a cultura nosa ten relación con esta vocación íntima, mais tamén moi consciente, que consideraba irrenunciable. Unha profesora, moi principalmente de alumnos e alumnas adolescentes, que eran os que máis a interesaban e aos que dedicaba a súa atención e o seu tempo dentro e fóra das aulas. Hai varias xeracións de mociños e mociñas, hoxe profesionais adultos, algúns deles (sobre todo elas) de recoñecida presenza na vida cultural e social do país, que recoñecen sen disimulo a marca que lles deixou o labor da profesora.
Ata a recta final da súa vida, cando xa a saúde non a deixaba continuar e tivo que prexubilarse, María Victoria Moreno dedicou o mellor de si ao traballo nas aulas. A editora Eva Mejuto, nunhas declaracións para o libro de Marilar Aleixandre e Fina Casalderrey, lémbraa no instituto de Vilalonga como unha muller elegante que todos admiraban e querían imitar «cando falaba, cando camiñaba polos corredores, tan erguida, mirando á fronte… ¡Unha profesora escritora!». Modelo de referencia. E eu lembro unha frase dela que de seguro algúns outros compañeiros tamén lle escoitaron: «O mellor momento do día é cando estás na clase. Mais á clase hai que ir guapa, elegante e alegre, porque sen paixón, sen alegría, sen beleza non transmites nada». O mundo inzado de bicos, que pregoaban as mociñas de Buenos Aires. Guapos e alegres. Porque as cousas, malia todos os agoiros, poden cambiar. E somos nós, co noso traballo e a nosa intelixencia, os que podemos cambialas.