Cando vivía en Madrid visitáronme os avós e mirei de escoller ben os lugares para llelos mostrar. O curioso é que eles xa traían cadanseu desexo e non quedou outra que atender as súas escollas. A avoa quería fotografarse con xente importante no Museo de Cera para despois presumir na aldea do ben relacionado que estaba o seu neto na capital. E, así, levou unha morea de fotos con Julio Iglesias, Lina Morgan ou o rei Juan Carlos, cos que despois construíu as súas ficcións e mesmo acadou que algún coitado llas crese. O desexo do avó era máis estraño porque, sendo home de esquerdas, emigrado á Habana durante a guerra civil, teimaba en visitar o Val dos Caídos. De primeiras coidei que era unha das súas bromas habituais. Pero falaba en serio. E velaí fomos un domingo de calor soporífera á serra madrileña para vermos esa cruz erguida sobre a dor e sufrimento de moitas persoas. Era fin de semana e o lugar estaba ateigado de nostálxicos do réxime, polo que tiven a percepción de sermos alí uns elementos estraños. Con todo, seguín os pasos do meu avó, que miraba todo cunha desmedida curiosidade, coma se estivese a buscar algo concreto. Ao final, sen se virar cara a min, dixo con certo desprezo que o Manuel era un esaxerado, pois aquilo non era para tanto. Cando lle preguntei por ese nome, confesou que era un amigo da aldea que estivera preso máis de dez anos e que sempre se gababa de participar na construción do monumento, esquecendo a escravitude da empresa. Hoxe lembro isto, porque exhumar os restos do ditador e limpar a simboloxía franquista pode que non converta o lugar nun memorial de paz e reconciliación, pero si axudaría a que os familiares do defunto Manuel sentisen ese espazo coma algo propio.