No pasado día 6, Carlos Luis Rodríguez adiantaba na súa crónica unha tese realmente anovadora, en virtude da cal Galiza sería un arcaísmo, un elemento medieval, face ao moderno Galicia. A cousa é realmente simpática. Resulta que no galego temos, por exemplo, solucións desde a matriz latina tipo leite, oito, feito... e tantas máis derivadas da evolución do grupo —ct— (lactem, octo, factum). Se acudirmos á caída do —n— intervocálico, damos con lúa ou ter (latín luna, tenere).
Podemos ir pasear polo vocalismo e aí atopamos como o noso idioma non ditonga vogais tónicas latinas senón que as mantén en exemplos como terra, roda, porta (terra, rota, porta) e tantos máis. Ou tamén podemos lembrar como o ditongo latino «au» devén «ou» en palabras como pouco ou touro (paucum, taurum). Ou, se cadra, chamarannos a atención palabras tipo chamar ou cheirar derivadas das latinas clamare e flagrare, respectivamente.
Naturalmente, estou a me referir a voces patrimoniais, non a cultismos. Estas vulgaridades que lembro —e que podería acompañar de moitos máis exemplos— non fan máis que demostrar a especificidade dunha evolución que deu lugar historicamente, hai máis de mil anos, á nosa lingua, á lingua galega. E é nesta evolución onde a Gallaecia latina pasou a Galiza, o nome orixinal do país. Que este nome fose substituído na fala común por Galicia é mesmamente índice e sinal dunha desnacionalización padecida polo noso país desde a Idade Moderna, en paralelo a chamarnos «gallegos» e non «galegos», isto é, a chamarnos como nos chamaban e non co noso xentilicio orixinal.
O cronista de certo non ignora o paradoxo de, sendo a palabra galega xenuína Deus, idéntica ao latín orixinal, ela fose substituída polo castelanismo Dios, o cal fala do papel erradicador do galego da Igrexa católica como institución. Si, Galiza é o nome galego auténtico, non é un resto medieval como «drudo» ou «maeta», e non por casualidade o nome se mantivo no galego meridional —léase portugués—, isto é, o que tivo a oportunidade histórica de se elevar como idioma oficial pleno.
De modo e maneira que se abre con aquela tese unha inquietante cuestión. Acaso todas as palabras galegas que mencionei, nadas ao mesmo tempo que Galiza, serán tamén arcaicas? O «moderno» será usar «llamar», «puerta», «rueda», «poco» ou «luna»? Daquela, o galego sería, todo el, un arcaísmo inválido no mundo moderno.
É acaso «arcaico» Sempre en Galiza (1944) de Castelao? Vai ser que non: a modernidade galega nace mesmamente coa reapropiación das nosas palabras xenuínas.
Niso estamos.