Ciencia (clásica) da Lúa

OPINIÓN

As dúas caras da Lúa. Na imaxe facilitada pola NASA obsérvase a cara visible no costado dereito, que se identifica polas manchas escuras, e a cara oculta, do lado esquerdo.
As dúas caras da Lúa. Na imaxe facilitada pola NASA obsérvase a cara visible no costado dereito, que se identifica polas manchas escuras, e a cara oculta, do lado esquerdo. NASA | REUTERS

Agora que a Lúa está de moda, é bo momento para lembrar como na Grecia clásica foron quen de calcular o seu tamaño e a distancia á que está de nós, no século III a. C. Aristarco de Samos (310 a. C.?230 a. C.) comprendeu que, como os discos aparentes de Lúa e Sol teñen o mesmo tamaño no ceo, a sombra que proxecta a Lúa sobre a Terra nunha eclipse total de Sol (como a que teremos o 12 de agosto) é máis ou menos un punto (se os apartamos un chisco da liña Sol-Lúa, xa caemos fóra da zona de sombra). É dicir, entendeu que, como o Sol é tan grande, achica a sombra da Lúa ata deixala en case nada. Con iso deu o paso decisivo: cando había eclipses totais de Lúa, fixouse no tamaño da sombra que proxecta a Terra sobre a Lúa. Viu que esa sombra terrestre alí é dúas veces e media maior que a Lúa.

E aquí vén o principal xiro do razoamento: como sabía que o Sol achica as sombras nun diámetro da Lúa para a distancia que nos separa do noso satélite, deduciu que a Terra ten que ser tres veces e media maior que a Lúa, o cal é correcto. Sabendo isto, colla vostede unha moeda dun céntimo de euro, e póñao a uns 1,70 m do seu ollo. Verá que o disco da moeda tapa exactamente a Lúa. Nese momento pode facer unha regra de tres: a proporción entre o diámetro da moeda e a distancia á que está do ollo é a mesma que ten o diámetro da Lúa con respecto á distancia que nos separa dela.

Basicamente iso foi o que fixo o gran Aristarco. Hiparco de Nicea no 150 a. C. refinou os datos e xa obtivo un resultado practicamente cravado ao real. Extraordinario nivel na ciencia da Grecia clásica.