MUXICAS
29 nov 2003 . Actualizado a las 06:00 h.TRADICIONALMENTE -sospeito que as cousas non mudaron- os galegos rezaron en castelán e blasfemaron en galego. E non por aquilo de poñer unha candea lingüística a Deus e outra ó demo, senón como testemuño da diglosia esquizofrénica que asolagou o país. Lorenzo Varela tamén, polo menos no que se refire á segunda parte da premisa. Díxoo el mesmo: «As miñas primeiras queixas, chamando a berros para que a soedade non se apoderara de min, foron feitas no idioma dos meus pais. Outro tanto pasou coas miñas primeiras rebeldías. Quero dicir que tamén aprendín a blasfemar en galego, polo que lle pido perdón á memoria de miña nai e ó señor bispo de turno». Varela aprendeu a blasfemar en terras de Monterroso, pero non sei se aprendeu a rezar. Se o fixo, as súas pregarias non foron atendidas. A súa é a biografía do transterro e do infortunio, marcada pola emigración, a derrota e o desterro. Naceu no mar, en terra de ningures, combateu coa pluma e o fusil sobre as brasas da guerra incivil, pagou as súas frustradas ilusións con vintesete anos de exilio e morreu nunha rúa de Madrid, logo de entoar un réquiem por aquela capital outrora «rompeolas de tódalas Españas». Con eses vimbios vitais tece Lorenzo a súa obra. «Unha poesía de circunstancias», dicía el en despectiva autocrítica. Unha poesía, dicimos nós, auténtica e sen artificios, frebas da alma arrincadas en autodestructiva carnicería, os derradeiros froitos dunha póla esgazada da árbore nutricia. Despois dos seus versos primeirizos de combate -especialmente os romances que verteu en El Mono Azul durante a guerra-, Lorenzo convértese no poeta do éxodo, na voz do emigrante que salouca polos regatos de peixes dourados ou polos bois que levan no lombo o sol da xesteira, na voz do desterrado que teima con arrincar o cancro que lle reventa a hucha do peito, ou entrégase todo el enteiro -fillo, emigrante, soldado, exiliado- nas doridas estrofas de «A Perpetua, mi madre». Só ás veces atopa acougo diante dunha obra de arte ou albisca raiolas de esperanza que, por momentos, o devolven ás trincheiras. Mesmo os seus poemas de amor -aqueles que louvaba Juan Ramón Jiménez- están atravesados polos coitelos da memoria do que puido ser e non foi. Xa que logo, nesas circunstancias da súa poesía, ninguén lle podía esixir versos mansos e píos rezos de beata. En palabras súas, non se pode baixar ó inferno e saír despois, ridiculamente, asubiando música celestial.