Estes días de restricións deixan en nós unha impresión ben diferente á que sentimos na época do confinamento do mes de marzo. Daquela, intuiamos as rúas desertas a través das xanelas, ou uniámonos ao balbordo ritual das oito da tarde; mais as saídas ao exterior eran tan escasas que non podiamos respirar plenamente o seu silencio, a sensación de baleiro espreitante dunha paisaxe urbana que semellaba non entender o acontecido. Agora, percorremos as rúas para irmos ao traballo ou para acompañarmos os nenos á escola e podemos sentir o cheiro da nada, a tristura dunha falta de vida que nos encolle o corazón. De súpeto, tomamos conciencia do moito que lle achegan os nosos bares e cafeterías á vida comunitaria. A isto cómpre sumar a crise do pequeno comercio, e o resultado é que acabamos por vivir en cidades pantasma, mortas, sen vida nas rúas, nas que a xente se despraza en coche desde os garaxes de edificios aos aparcadoiros dos centros comerciais. Un dos efectos perdurables da pandemia pode ser a perda do tecido comercial, o peche dos negocios e cafeterías, o avance cara a unha vida cada vez máis recluída e solitaria, o imperio do medo e o silencio. De momento, cómpre sacrificar os nosos hábitos e restrinxir por un tempo a vida social; mais cando sexa posible teremos que recuperar as nosas formas de encontro. Non podemos acabar soterrados, teletraballando desde casa e encargando a comida por internet, coma astronautas nunha longa misión espacial. Cando penso niso venme a mente o final de «O planeta dos simios» e ese recoñecemento, serodio e nostálxico, de que aquel sitio destruído e inhóspito era a Terra.