Volve o 8 de marzo. É, sen dúbida, unha boa ocasión para lembrarmos o lema que acompañou as reivindicacións daquelas traballadoras téxtiles do ano 1857: pan e rosas. Unha frase simple e fermosa, como o título do magnífico poemario de Ferrín: Con pólvora e magnolias. Trátase dunha dualidade que agroma aquí e acolá, de diversos xeitos: a supervivencia, a loita e o traballo por unha banda; a poesía e mais a beleza pola outra.
A natureza humana é quen de elevarse nas condicións máis ruins. “Pan e rosas” faime pensar na bolboreta de Pavel Friedmann, ese xudeu nacido en Praga que foi un dos milleiros de nenos de Terezin que rematou no campo de concentración de Auschwitz, onde evocaba a derradeira bolboreta amarela que puidera ver, todo un símbolo de beleza e liberdade que condensou no seu último verso: “as bolboretas non viven aquí, no gueto”. Agora, as bolboretas son o símbolo de Terezin, o epicentro do horror do holocausto e, tamén, un lugar onde agromou a arte. Reunidos alí artistas de toda índole, por se a comunidade internacional preguntaba que estaba a acontecer cos xudeus, xurdiron óperas, poemas, gravados…, creacións de diversas índoles nacidas desde a ferida máis fonda da humanidade. Os debuxos que fixeron as nenas e os nenos de Terezin son conmovedores e a bolboreta amarela de Pavel, que morrería finalmente en Auschwitz, posúe unha forza cromática e simbólica semellante á da nena do abrigo vermello de A lista de Schindler.
O debate sobre como se deben levar a cabo ou non os actos do 8 de marzo non debe afogar o fondo significado desta data. Toda a nosa vida está alterada; mais hai, sen dúbida, xeitos de conmemorala e mesmo de lle dar máis forza. Digamos, por exemplo, que poñemos o foco nas redes de explotación sexual: ese gueto sen rosa nin bolboreta.