Unha obra literaria como a de Nélida Piñón nunca morre por completo; deixa, cando menos, para os que fican en vida, unha vía aberta ao seu ser esencial, á súa visión do mundo, ao cerne do seu pensamento. A escritora do Río de Janeiro abandounos hai uns días. A morte atrapouna en Lisboa, outro dos epicentros da lusofonía.
Filla e neta de emigrantes, Nélida Piñón representa un anaco da historia de Galicia, esa diáspora que levou a medio millón dos nosos paisanos a emigraren cara a América nos estertores do século XIX e comezos do XX. Un proceso punxente e doloroso, que deixou “viúvas de vivos” e exemplos de retorno que agochaban o fracaso (ambos fenómenos cantounos Rosalía en Follas novas e “El cadiceño”) e mesmo finais tráxicos, coma o do poema de Curros, popularizado xustamente coa música dun emigrado a Cuba.
Nélida, que tomou o nome dun anagrama do do seu avó Daniel, tamén emigrante galego, expresa esa continuidade na diferenza, esa identidade propia construída sobre un pasado e unha historia que constitúen un vínculo do que un non pode desprenderse. A emigración foi un dos temas importantes da súa obra e os recoñecementos chegáronlle de ambas as beiras do Océano: foi aquí membro de Honra da Academia Galega, Doutora Honoris Causa pola Universidade de Santiago, Premio Príncipe de Asturias das Letras… e, en América, a primeira muller en presidir a Academia Brasileira das Letras e obxecto de múltiples galardóns. Ela, que reescribiu o personaxe da protagonista feminina das Mil e unha noites, foi tamén unha tecedora de historias, con fíos que se tendían dunha a outra banda do Atlántico, nese espazo liminar tan fondamente interesante que xorde nas fendas intersticiais nas que se cruzan as culturas, un lugar do que abrollan bágoas e sangue, mais tamén luces intensas. E unha desas luces ten o nome suxestivo e en clave de Nélida.